📷 ფოტო: who.int (ორიგინალი წყარო)
WHO-ს კვლევის მიხედვით, კოვიდ-19 პანდემიამ 93% ქვეყნეში კრიტიკული ფსიქიკური ჯანმრთელობის სერვისები დაფერხო ან შეაჩერა, ხოლო ამ სერვისების მოთხოვნილება მხოლოდ იზრდება.
შენი სტარტაპი ავტორი: ნინო კაპანაძე · 4 ნოემბერი 2026
კოვიდ-19 პანდემია მხოლოდ ფიზიკურ ჯანმრთელობას არ ზიანი აკეთებს — ის კრიტიკული პრობლემაა გახდენილი ფსიქიკური ჯანმრთელობის სერვისებისთვის მთელ მსოფლიოში. წყაროს ინფორმაციით, რომელიც მსოფლოს ჯანმრთელობის ორგანიზაციის (WHO) ახალი კვლევის ფუძეზე ფიქსირდება, 93% ქვეყნეში ეს სერვისები დაფერხოა ან შეაჩერა, სწორედ იმ მომენტში, როდესაც მათი მოთხოვნილება თითქოს ოდ იზრდება.
მთავარი დასკვნები
- 93% ქვეყნეში კოვიდ-19 პანდემიამ კრიტიკული ფსიქიკური ჯანმრთელობის სერვისები დაფერხო ან შეაჩერა
- 60% ზე მეტმა ქვეყნემ ხელახლა დაიწყო დაუცველი ჯგუფების (ბავშვები, მოხუცები, ორსულ ქალები) სერვისეების დარღვევის შესახებ
- პანდემიამდე ქვეყნეები თავიანთი ეროვნული ჯანდაცვის ბიუჯეტის ნაკლებ 2% გამოყოფდნენ ფსიქიკური ჯანმრთელობისთვის
- მარტივი კონსულტაციებიდან გადაუდებელი ჩარევამდე, ფარმაკოლოგიური დახმარებიდან რეჰაბილიტაციამდე — ყველა სფეროში მომსახურება შეფერხებულია
კვლევის მასშტაბი და აქტუალობა
WHO-მ 130 ქვეყნეს შორის კვლევა ჩაატარა 2020 წლის ივნიდან აგვისტომდე, რომელიც ორგანიზაციის ექვსი რეგიონის მასშტაბითაა. კვლევის მიზანი იყო ისწავლა, რამდენად შეიცვალა ფსიქიკური, ნევროლოგიური და ნივთიერების გამოყენების დაკავშირებული სერვისების მიწოდება კოვიდ-19 გამო, რომელი კონკრეტული სერვისები დაეზიანა ყველაზე უფრო და როგორ მორჩილდებიან ქვეყნეები ამ გამოწვევებს.
კვლევამ რეალური სტატუსქვოს გამოაბიჯა. გაირკვა, რომ მხოლოდ აშკარა სერვის-სერვის კითხვა აღარ იყო — კითხვა იყო გადაუდებელი, მცირე მოთხოვნილებამდე. ქვეყნებმა უამრავი აზრი გააკეთა დარღვევების შესახებ: უმრავლესობამ საუბარი კეთდა 60%-ზე მეტი დარღვევაზე დაუცველი ჯგუფებისთვის, მათ შორის ბავშვებსა და ახალგაზრდებში (72%), უფროსი ზრდასრულებისთვის (70%) და ორსული ან პოსტნატალური სერვისების მიმართ მკაცრად მომწყვდეულ ქალებში (61%).
დაზიანებული სერვისების კატეგორიები
დეტალური რეპორტი უკეთ აჩვენებს, რა სახის მოთხოვნილებები დაჩეკდა პირველადობით. შენი ექიმი პორტალსთან მსგავსი კვლევები ჩვენ რეგიონშიც დაიწყო, კიდეც ფსიქოლოგიური დხმარის კონტექსტში. 67% ქვეყნე აღნიშნავს კონსულტაციებისა და ფსიქოთერაპიის პროგრამების დარღვევას; 65% — კრიტიკული ზიანის შემცირების სერვისების; 45% — ოპიოიდური დამოკიდებულების დროს ოპიოიდური აგონისტული მეთაბოლური მკურნალობის.
გარდა ამისა, 35% ზე მეტმა ქვეყნემ აღიარა გადაუდებელი ჩარევების ხარვეზი — მათ შორის ხანგრძლივი კრუნჩხვის გამო პიტნის გადაუდებელი დახმარება, მძიმე ნივთიერების გაყენების აკრძალვის სინდრომი და სხვა სიტუაციები, რომლებიც განვითარებულ ეკოპერში შესაძლო კატასტროფული შედეგიც კი ოპის.
კოვიდ-19 პანდემიამ 93% ქვეყნეში კრიტიკული ფსიქიკური ჯანმრთელობის სერვისები დაფერხო ან შეაჩერა, მხოლოდ იმ დროს, როდესაც მათი მოთხოვნილება უპრიანდელ გაკრძალვას ვერ მილევს.
— მსოფლოს ჯანმრთელობის ორგანიზაცია (WHO)
კოვიდ-19 და მენტალური ჯანმრთელობის კრიზის კავშირი
პანდემია თავადვე ფსიქიკური ჯანმრთელობის ზემოქმედების წყაროა. მფარველობა, იზოლაცია, შემოსავლის დაკარგვა და ღრმა შიში პირდაპირი ფაქტორებია, რომლებიც ჩნდება ფსიქიკური დაავადებები ან უჯდა აღელვებენ აგრეთვე ადამიანის უკვე არსებულ პირობებს. კოვიდ-19-თან დაკავშირებული პოსტ-ინფექცია სიმპტომების გამო, ბევრი მუშაობს აქ ალკოჰოლის და ნარკოტიკების გამოყენებაში, უძილობაში და ქვეშ სიჭარბე ხაზგასმით მიუთითებს რისკის ელემენტებზე.
კოვიდ-19 თავის დამატებითი სიმპტომებით მივამტკიცებთ: სიბნელე, აგიტაცია, შემოქმედებითი გამოწვევები და ინსულტის რისკი იცის მოკლე ჩამონათვალი მხოლოდ ოტე მუქ სიტყვაბი, რომელიც აქცევს პანდემიას რთულ ფსიქიკურ კრიზისად. იმათი, ვინც უკვე გაქვთ ფსიქიკური, ნევროლოგიური ან ნივთიერების გამოყენების დაკავშირებული დაავადებები, აღმოჩნდა რთულ ვითარებაში: SARS-CoV-2 ინფექცია კიდეც უფრო საშიშია მათ რიგებში, ხოლო მძიმე შედეგი ან სიკვდილიც კი რეალური დაუფიქსირებელი რისკი წარმოადგენს.
რას ნიშნავს ეს
მილიონობით ადამიანი ხელმისაწვდომი ფსიქოთერაპიისა და რეჰაბილიტაციის გარეშე რჩება. მშობელი დეპრესია, ზრდასრული შემეცნების მდგომარეობები, დაზე ხელმისაწვდომი დიაგნოზი — ყველა ეს გამოწვევებში დახვდა. სარჯეთისა და სამედიცინო ზედამხედელობის სერვისის მიმართ ადვილი მიღწევა კი არა, გრძელი დეკემბერი უნდა აშენებული იყოს ცოლის სტრესი დატემპერატურილებული.
პანდემიამ გამოავიჯა ფსიქიკური ჯანმრთელობის სერვისების ფინანსიის უბრალო სერიოზული ზღვარი. საჭიროა ბიუჯეტის გამოყოფა ორმაგდებული — აუჩქარებელი ღირებულებებისა და რამდენიმე დონის ჯანდაცვის სერვისების დაკავშირება თავადვე სამედიცინო სისტემის დაკრებილია.
უპრიანდელი აკადემიური ჯანდაცვის რეფორმა ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფის ერთადერთი დიახ. სამედიცინო თანამშრომელი მომზადება, ციფრული სერვისეების გააქ, ღია-სიმცირის იდენტიფიკაციისა და სამედიცინო ტელეკომუნიკაციის ამოქმედება — აღოვა იდენტიფიცირებული პასუხის ამომუშავებული ელემენტებია.
დაკმაყოფილება GMJ News-ის მსგავს რეფლექტორებში აღმოჩნდა, რომ ფსიქიკური ჯანმრთელობა სიტყვის უმჭოვრესი აღმეზობლობა, სამედიცინო და სოციალური დაფიქსირებაა პესიმიზმისა და კრიზისის გადაღმა. შენი ექიმი რეალიზაციის ორიენტაციაში მეტი კონცენტრაცია დემხმარესი სერვისებისა და ლოკალიზებული თერაპიის მოთხოვნილების გარშემო, პარალელურად რეგიონის განვითარებაში გამოსთქვით პირველი მოწოდება.
ხშირად დასმული კითხვები
რამდენი ქვეყნე დაკანკა ფსიქიკური ჯანმრთელობის სერვისებს კოვიდ-19 გამო?
WHO-ს კვლევის მიხედვით, 130 გამოკითხული ქვეყნიდან 93%-მა აღნიშნა სერვის-მიწოდების დარღვევა. ეს მოიცავს დროებითი კეტბანგი კლინიკების დახურვამდე სრულფასოვანი პროგრამის შეწყვეტამდე.
რომელი სერვისები დაზიანდა ყველაზე უფრო?
კვლევა აჩვენებს, რომ კონსულტაციებიც და ფსიქოთერაპია (67%), ზიანის შემცირება (65%), ფარმაკოლოგიური დახმარება (45%) და გადაუდებელი ჩარევა (35% ზე მეტი) ყველაზე მკრთალი დარღვევებული იყო.
რატომ დამშვიდო ფსიქიკური ჯანმრთელობის ბიუჯეტი პანდემიის წინ?
პანდემიამდე ქვეყნე საკუთარი ეროვნული ჯანდაცვის ბიუჯეტის ნაკლებ 2% მხოლოდ ფსიქიკური ჯანმრთელობის მოთხოვნილებაზე ხარჯავდა. ეს მინიმალური შენატანი დაშვილი მოიწვია აქამდე მხოლოდ პორტიოს მოწოდების მიერ, პანდემიამ კი ეს ხარვეზი თითქო გამოაშკარავა.
კოვიდ-19 პანდემია კიდევ ერთხელ შენახდა, რომ ფსიქიკური ჯანმრთელობა იმდენი ღირებული სფეროა, რამდენადაც ფიზიკური სიმეფე. უჩინარი კრიზის — დეპრესია, ახალმა აგიტაცია, გმირი უძილობა — პარალელური პანდემია დაიწყო, რომელიც შესაძლოა მსოფლიოს ჯანმრთელობის სახეს დაურეწლელად შეცვლა. უბუთხობამ ხელმისაწვდომი სერვიცებთან, ფინანსური ზღვარი უცხო პროგრამების დაკეტვითა და დროითი თავმჯდომარეობის ერთმანეთთან გადალაჭობა — ეს ყველაფერი ერთად მილევს რეალიზაციის სასიამოვნო, სადაც ჰორიზონტის გარკვევამ უნდა დაიწყოს ახლია, ახლა, ვის ხმელი აღარ უცხო.
წყარო: ორიგინალი პუბლიკაცია · განახლდა 4 ნოემბერი 2026
===BODY===
დაკავშირებული: შენი ამბები · შენი ექიმი · GMJ News · შენი სილამაზე


