📷 ფოტო: medscriptum.org (ორიგინალი წყარო)
მეცნიერებმა გადამდები კიბოს სრულიად ახალი, მეოთხე ტიპი აღმოაჩინეს. კვლევა ჟურნალ Nature-ში გამოქვეყნდა.
გადამდები კიბოს მეოთხე ტიპი: ახალი კვლევა
შენი სტარტაპი ავტორი: შენი სტარტაპი — სარედაქციო ჯგუფი · 28 ივლისი 2026
მეცნიერებმა გადამდები კიბოს მეოთხე ტიპი აღმოაჩინეს — დაავადება, რომელიც ადამიანთა ჩვეულებრივი გაგებით არ ვითარდება. ამ შემთხვევაში სიმსივნური უჯრედები ერთი ორგანიზმიდან მეორეში ცოცხალი სახით გადადის, გენეტიკური მუტაციის გარეშე. კვლევა, სამედიცინო სიახლეების მიმდევრებისთვის განსაკუთრებული მნიშვნელობის მქონე, ჟურნალ Nature-ში გამოქვეყნდა.
მთავარი
- მეცნიერებმა გადამდები (ტრანსმისიული) კიბოს სრულიად ახალი, მეოთხე ტიპი აღმოაჩინეს.
- დაავადება გამოვლინდა ვერმონტის შტატში, მემფრემაგოგის ტბაში მცხოვრებ ლოქოსებრთა ოჯახის თევზებში (brown bullhead).
- სიმსივნური უჯრედები თევზებს შორის ცოცხალი სახით გადაეცემა — გენეტიკური მუტაცია ამ პროცესში არ მონაწილეობს.
- თავდაპირველად მეცნიერები დაავადების მიზეზად წყლის ქიმიურ დაბინძურებასა და ვირუსულ ინფექციას ასახელებდნენ.
რა არის გადამდები კიბო და რატომ არის ეს აღმოჩენა განსაკუთრებული
კიბო, როგორც წესი, ვითარდება ორგანიზმის საკუთარი უჯრედების გენეტიკური ცვლილებების შედეგად. გადამდები კიბოს შემთხვევაში კი სიმსივნური უჯრედები ერთი ინდივიდიდან მეორეს გადადის და მასპინძელ ორგანიზმში ვრცელდება. ჯანდაცვის სპეციალისტები ამ ფენომენს უკვე იცნობენ — მანამდე ასეთი ტიპის გადამდები კიბოს სამი სახეობა იყო დაფიქსირებული.
ახალი, მეოთხე ტიპი აღმოჩენილ იქნა ლოქოსებრთა ოჯახის გარეულ თევზებში, რომლებიც ვერმონტის შტატში, მემფრემაგოგის ტბაში ცხოვრობენ. კვლევამ დაადასტურა, რომ ამ თევზებში გავრცელებული მელანომა — კანის მუქი პიგმენტური სიმსივნე — გენეტიკური მუტაციით კი არ ჩნდება, არამედ ცოცხალი სიმსივნური უჯრედების სახით ერთი ინდივიდიდან მეორეს გადადის.
ეს მიგნება მეტად მნიშვნელოვანია, რადგან გადამდები კიბოს ეს ფორმა ველური ბუნებაში ადრე არ ყოფილა დაფიქსირებული ასეთი სიცხადით. Medscriptum.org-ის ინფორმაციით, კვლევა ჟურნალ Nature-ში გამოქვეყნდა და მეცნიერულ წრეებში განსაკუთრებული ყურადღება დაიმსახურა.
როგორ შეიცდნენ მკვლევრები პირველ ეტაპზე
მემფრემაგოგის ტბის თევზებში მელანომის გავრცელება დიდი ხნის წინ შენიშნეს, თუმცა მისი მიზეზი გაურკვეველი იყო. Medscriptum.org-ის ცნობით, თავდაპირველად მკვლევრები ვარაუდობდნენ, რომ პასუხისმგებელი იყო წყლის ქიმიური დაბინძურება — ტბისთვის სპეციფიკური გარემო ფაქტორი. ამასთან, ვირუსული ინფექციაც განიხილებოდა, როგორც შესაძლო განმაპირობებელი.
წლების განმავლობაში ჩატარებული კვლევების შემდეგ მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ ორივე ვარაუდი მცდარი იყო. სიმსივნური უჯრედების გენეტიკური ანალიზმა აჩვენა, რომ ისინი ერთი წარმოშობის — ანუ ერთი „ძირეული” სიმსივნის — მქონე უჯრედებს წარმოადგენენ, რომლებიც სხვადასხვა ინდივიდში გვხვდება. ეს კი გადამდებლობის ნიშანდობლივი მტკიცებულებაა.
გადამდები კიბოს სხვა ცნობილი შემთხვევები მსოფლიოში
ამ აღმოჩენამდე მეცნიერებს სამი ტიპის გადამდები კიბო ჰქონდათ აღწერილი. ყველაზე ცნობილია ძაღლებში გავრცელებული სიმსივნე, რომელიც ათასობით წლის ისტორიას ითვლის. ასევე ცნობილია ზღვის ლოყაბებში (bivalves) გამოვლენილი გადამდები ლეიკემია, ასევე — ტასმანიის ეშმაკში (Tasmanian devil) განვითარებული სახის სიმსივნე, რომელმაც ამ სახეობის პოპულაცია კრიტიკულ ზღვარამდე მიიყვანა.
ახლა ამ სიას მეოთხე ტიპი დაემატა. ფართო საზოგადოებისთვის საინტერესო ამ კვლევამ კიდევ ერთხელ დაამტკიცა, რომ ბუნება სიმსივნის გავრცელებისთვის ჩვენთვის ნაკლებად ნაცნობ გზებს იყენებს. Nature-ში გამოქვეყნებული სტატია მეცნიერულ წრეებში კიბოს ბიოლოგიის კვლევის ახალ მიმართულებად მოიაზრება.
ლოქოსებრთა ოჯახის თევზებში გამოვლენილი მელანომა ცოცხალი სიმსივნური უჯრედების სახით ერთი ინდივიდიდან მეორეს გადაეცემა — ეს გადამდები კიბოს მეოთხე ტიპია, რომელიც მეცნიერებს დღემდე არ ჰქონდათ დაფიქსირებული.
— Nature, Medscriptum.org-ის ინფორმაციით
რას ნიშნავს ეს
ხშირად დასმული კითხვები
გადამდები კიბო ადამიანებს შორისაც ვრცელდება?
კვლევის მიხედვით, ჯერჯერობით ცნობილი გადამდები კიბოს ყველა ტიპი ცხოველებში ვრცელდება. ადამიანებში ასეთი მექანიზმი არ არის დაფიქსირებული. თუმცა, ჯანდაცვის სფეროში სამედიცინო კვლევების გამოქვეყნებები ამ თემას სიღრმისეულად იკვლევს.
რა განასხვავებს ამ მეოთხე ტიპს სხვა სამი ტიპისგან?
Medscriptum.org-ის ინფორმაციით, ეს ახლად აღმოჩენილი ტიპი ველური თევზების პოპულაციაში გამოვლინდა და მელანომის სახით ვლინდება. დანარჩენი სამი ტიპი სხვადასხვა სახეობებში — ძაღლებში, ზღვის ლოყაბებსა და ტასმანიის ეშმაკებში — იყო ცნობილი.
სად გამოქვეყნდა კვლევა?
კვლევა სამეცნიერო ჟურნალ Nature-ში გამოქვეყნდა — ერთ-ერთ ყველაზე ავტორიტეტულ სამეცნიერო გამოცემაში მსოფლიოში. სიმსივნური უჯრედები გამოვლინდა ვერმონტის შტატში, მემფრემაგოგის ტბაში მცხოვრებ ლოქოსებრთა ოჯახის თევზებში.
გადამდები კიბოს მეოთხე ტიპის აღმოჩენა კიდევ ერთხელ ადასტურებს, რომ სიცოცხლის ბიოლოგია კვლავ ბევრ გაურკვეველ კუთხეს მალავს. ამ კვლევამ შეიძლება სამომავლოდ ახალი კითხვები დასვას — ბუნებრივ გარემოში კიბოს გავრცელების, ეკოსისტემების ჯანმრთელობისა და, უფრო ფართო კონტექსტში, ონკოლოგიის ფუნდამენტური პრინციპების შესახებ. მეცნიერები კვლევის გაგრძელებას გეგმავენ.
წყარო: ორიგინალი პუბლიკაცია · განახლდა 28 ივლისი 2026
დაკავშირებული: შენი ამბები · შენი ექიმი · GMJ News · შენი სილამაზე
