📷 ფოტო: medicalxpress.com (ორიგინალი წყარო)
ახალი კვლევა აჩვენებს, რომ წარსული ტრავმა ნერვულ სისტემას ქრონიკულ ჰიპერმგრძნობელობაში ამყოფებს. ტორონტოს უნივერსიტეტის მეცნიერებმა გაარკვიეს, თუ როგორ ურთიერთქმედებს სტრესის ჰორმონი TRPA1 რეცეპტორთან.
შენი სტარტაპი ავტორი: შენი სტარტაპი — სარედაქციო ჯგუფი · 4 სექტემბერი 2026
ახალი სამეცნიერო კვლევა მიანიშნებს, რომ ტვინი სტრესსა და ტკივილზე რეაქციას შეიძლება წლობით ინახავდეს — მაშინაც კი, როდესაც პირველადი დაზიანება ფიზიკურად უკვე მოსარჩელია. Current Biology-ში გამოქვეყნებული კვლევის მიხედვით, წარსული ტრავმა ნერვულ სისტემას ფარულად „ამზადებს” გადაჭარბებული შიშისა და ტკივილისთვის, რაც შეიძლება ექვს თვეზე მეტ ხანს გრძელდებოდეს. ეს აღმოჩენები შეიძლება ახლებურად განმარტავდეს, თუ რატომ ვითარდება ზოგ ადამიანში ქრონიკული ტკივილი ან PTSD.
მთავარი
- ტორონტოს უნივერსიტეტის კვლევამ აჩვენა, რომ წარსული დაზიანების მქონე თაგვები სტრესულ სიტუაციებზე გადაჭარბებულად რეაგირებდნენ.
- სიმპტომები ექვს თვეზე მეტ ხანს გრძელდებოდა, პირველადი ჭრილობის შეხორცების შემდეგაც.
- სტრესის ჰორმონი კორტიკოსტერონი და TRPA1 რეცეპტორი ერთობლივად ამაღლებს მგრძნობელობას საფრთხის მიმართ.
- ამ ორი მექანიზმის დაბლოკვამ შეიძლება ქრონიკული ტკივილისა და შიშის სამკურნალო ახალი სტრატეგიები გახსნას.
როდესაც ტვინი „ჩართულ” რეჟიმში რჩება
ტორონტოს უნივერსიტეტის მისისაუგის კამპუსის მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ წინა დაზიანების მქონე თაგვები მტაცებლის სუნზე — მათთვის უაღრესად სტრესულ სტიმულზე — ბევრად მძაფრ შიშს ამჟღავნებდნენ, ვიდრე ჯანმრთელი ცხოველები. ამასთანავე, ტკივილი ვლინდებოდა ორივე უკანა ფეხში, მათ შორის იმ მხარეს, რომელიც საერთოდ არ იყო დაზიანებული. ეს კი განსაკუთრებით საყურადღებო დეტალია: ტკივილი ჩნდებოდა სხეულის სრულიად ჯანმრთელ ნაწილებშიც.
Medical Xpress-ის ინფორმაციით, კვლევის უფროსი ავტორი, ასოცირებული პროფესორი ლორენ მარტინი ხსნის, რომ ტვინი ჩვეულებრივ ცდილობს ადამიანი საფრთხისგან დაიცვას. თუმცა ზოგჯერ ეს დამცავი სისტემა „ჩართულ” რეჟიმში ჩარჩება და ადამიანი მომეტებულ მგრძნობელობაში ამყოფებს — სრულიად მაშინაც, როდესაც რეალური საფრთხე აღარ არსებობს. ეს პროცესი ქრონიკული ტკივილისა და შფოთვის ფუნდამენტური მექანიზმი შეიძლება იყოს. ჯანდაცვის სფეროს სიახლეებს ამ თემასთან დაკავშირებით შეგიძლიათ დეტალურად გაეცნოთ შენი ექიმის პლატფორმაზე.
TRPA1 — „ვასაბის რეცეპტორი” და სტრესის ჰორმონი
კვლევის პირველმა ავტორმა, დოქტორანტმა ჟენეტ ბაუმბახმა, გამოავლინა მნიშვნელოვანი კავშირი სტრესსა და ხანგრძლივ ტკივილს შორის. მან დაადგინა, რომ სტრესის ჰორმონი კორტიკოსტერონი ურთიერთქმედებს TRPA1 სახელწოდების ცილასთან, რომელსაც ზოგჯეც „ვასაბის რეცეპტორს” უწოდებენ — ამ სახელს იგი იმ დამახასიათებელი წვის შეგრძნების გამო ატარებს, რომელსაც ააქტიურება იწვევს. ეს სასიგნალო ჯაჭვი ნერვულ სისტემას საფრთხის მიმართ მუდმივ მზადყოფნაში ამყოფებს.
კვლევის მიხედვით, გადაჭარბებული შიშის რეაქციისთვის ორივე — როგორც TRPA1, ასევე კორტიკოსტერონი — აუცილებელია. თუმცა ხანგრძლივი ტკივილი მხოლოდ სტრესსიგნალიზაციაზეა დამოკიდებული და TRPA1-ს მონაწილეობა ამ შემთხვევაში გადამწყვეტი არ არის. ეს ნიშნავს, რომ შიში და ტკივილი ცალ-ცალკე, თუმცა პარალელური ბიოლოგიური მექანიზმებით მართვადია. GMJ News-ის ჯანდაცვის განყოფილებაში შეგიძლიათ გაეცნოთ მსგავს სამეცნიერო მიგნებებს ქართულ კონტექსტში.
მეცნიერებმა ასევე დაადგინეს, რომ კორტიკოსტერონის დაბლოკვა ან TRPA1 რეცეპტორის ინჰიბიცია ამ გამძაფრებული რეაქციების შებრუნებას ახერხებდა. ეს კი ახალი თერაპიული სტრატეგიების შესაძლებლობაზე მიანიშნებს ქრონიკული ტკივილის, PTSD-ის და სხვა სტრესსთან დაკავშირებული მდგომარეობების სამკურნალოდ.
ქრონიკული ტკივილი და ტრავმა — ნერვული სისტემის „გადაწერა”
კვლევის ავტორების შეფასებით, ეს მიგნებები ხსნის, თუ როგორ შეუძლია ადრეულ ტრავმას ან დაზიანებას ნერვული სისტემის ხანგრძლივი ჰიპერმგრძნობელობა გამოიწვიოს. პროფესორი მარტინი აღნიშნავს, რომ მეცნიერები ახლა ტვინის იმ ცენტრალურ წრედებს „ანათლებენ”, რომლებიც ამ ქცევებს მართავს. ტრავმის მიერ ნერვული სისტემის გადაწერის მექანიზმების გაგება შეიძლება გახდეს გასაღები შიშისა და ტკივილის „გამოკეტვისთვის”.
ეს კვლევა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია PTSD-ით, ქრონიკული ტკივილით ან სტრესსთან დაკავშირებული აშლილობებით დაავადებული პაციენტების კონტექსტში. სამეცნიერო ინფორმაციის თვალყურისდევნება და ჯანმრთელობის შენარჩუნება — ამ მიმართულებით შენი ამბების ჯანდაცვის სექცია სასარგებლო გამოდგება.
„ჩვენი ტვინი გაწყობილია ჩვენი დასაცავად — განსაკუთრებით მუქარის სიტუაციებში. მაგრამ ზოგჯერ ეს დამცავი სისტემა ჩართული რჩება — და ადამიანს სტრესსა და ტკივილზე გადაჭარბებული რეაქცია უჩნდება, მაშინაც კი, როდესაც საფრთხე დიდი ხნის წინ გაქრა. ჩვენი კვლევა ახალ ჩანახედს გვაძლევს, თუ როგორ შეუძლია წარსულ დაზიანებებს ტვინის რეაქცია მომავალ გამოწვევებზე ჩამოაყალიბოს.”
— დოქტორი ლორენ მარტინი, ტორონტოს უნივერსიტეტი, ფსიქოლოგიის ასოცირებული პროფესორი
რას ნიშნავს ეს
ხშირად დასმული კითხვები
რა არის TRPA1 და რატომ ეძახიან „ვასაბის რეცეპტორს”?
TRPA1 არის ცილა-რეცეპტორი, რომელიც სხვადასხვა სტიმულზე — მათ შორის ქიმიურ გამაღიზიანებლებზე — რეაგირებს და მახასიათებელ წვის შეგრძნებას იწვევს, ვასაბის მსგავსი ეფექტის გამო. კვლევამ დაადასტურა, რომ ის სტრესის ჰორმონ კორტიკოსტერონთან ერთობლივად ამძაფრებს ტკივილსა და შიშს.
შესაძლებელია ამ მიგნებების სამკურნალო პრაქტიკაში გამოყენება?
კვლევამ ცხოველურ მოდელზე აჩვენა, რომ კორტიკოსტერონის დაბლოკვა ან TRPA1-ის ინჰიბიცია გამაძლიერებელ რეაქციებს აბრუნებს. ეს კი ქრონიკული ტკივილის, PTSD-ის და სტრესსთან დაკავშირებული მდგომარეობების სამართავად ახალი თერაპიული სტრატეგიების პერსპექტივას ხსნის, თუმცა ადამიანებზე კლინიკური გამოცდა ჯერ კიდევ საჭიროა.
შიში და ტკივილი ერთი და იმავე მექანიზმით მართვადია?
კვლევის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი დასკვნაა, რომ — არა. გამძაფრებული შიშის რეაქცია TRPA1-საც და კორტიკოსტერონსაც მოითხოვს, ხოლო ხანგრძლივი ტკივილი მხოლოდ სტრესსიგნალიზაციაზეა დამოკიდებული. ეს ნიშნავს, რომ ეს ორი სიმპტომი პარალელური, მაგრამ გამიჯნული ბიოლოგიური გზებით მუშაობს.
ტვინისა და ტკივილის კვლევის ეს ახალი ეტაპი კარგავს ერთ ძველ სტერეოტიპს — რომ „შეხორცება” ნიშნავს „განკურნებას”. ნერვული სისტემა, როგორც ირკვევა, ბევრად უფრო კარგ „მეხსიერებას” ფლობს, ვიდრე ოდესმე ვფიქრობდით; და სწორედ ამ მეხსიერების მექანიზმების გაგება შეიძლება გახდეს ქრონიკული ტკივლისა და ფსიქოლოგიური ტრავმის სამკურნალო ახალი ეპოქის საწყისი.
წყარო: ორიგინალი პუბლიკაცია · განახლდა 4 სექტემბერი 2026
დაკავშირებული: შენი ამბები · შენი ექიმი · GMJ News · შენი სილამაზე
QR კოდი
სტატიის ციტირება
შენი სტარტაპი. (2026). ერთხელ დაჭრილი — სამუდამოდ გამგრძნობიარებული: როგორ გადაწერს ტვინი სტრესზე რეაქციას. 24 სექტემბერი, 2026. https://shenistartup.ge/ertskhel-dachril-samudamod-gamgrdznobjiarebuli-tvinis-stresreaqtsia/
