„აუტიზმის სპექტრი იმდენად გაფართოვდა, რომ ეს დიაგნოზი ახლა შესაძლოა ნებისმიერ ადამიანს დაესვას“

📷 ფოტო: medscriptum.org (ორიგინალი წყარო)

📍 საქართველო · 9 ნოემბერი 2026 · ⏱ 7 წთ საკითხავი

სექტემბერი 2026

აუტიზმის სპექტრი იმდენად გაფართოვდა, რომ ეს დიაგნოზი დღესდღეობით შესაძლოა ნებისმიერ ადამიანს დაესვას — ასე აცხადებს University College London-ის კოგნიტური განვითარების ემერიტუს-პროფესორი და აუტიზმის კვლევის ერთ-ერთი პიონერი, უტა ფრიტი. მეცნიერის შეფასებით, ეს დიაგნოზი სხვადასხვა მდგომარეობისთვის ერთგვარ „ყოვლისმომცველ” ჭერქვეშ მოქცეულ ცნებად იქცა. საკითხი განხილულია ჟურნალ Psychological Medicine-ში გამოქვეყნებულ ესეში.

🤝 შენი ქსელი

„ყოვლისმომცველი დიაგნოზი” — რას ნიშნავს პროფესორის შეფასება

Medscriptum.org-ის ინფორმაციით, University College London-ის პროფესორი უტა ფრიტი, რომელიც აუტიზმის კვლევის ერთ-ერთ პიონერად ითვლება, ღიად ლაპარაკობს სფეროში არსებულ პრობლემებზე. მისი შეფასებით, აუტიზმის სპექტრი ფართო გახდა იმდენად, რომ ამ ჭრილში შეიძლება ჯდებოდეს ნებისმიერი ადამიანი — განურჩევლად ასაკისა, ინტელექტის დონისა თუ სხვა მახასიათებლებისა.

ფრიტის განცხადებით, აუტიზმი ფაქტობრივად ქცეულა სხვადასხვა, ხშირად ერთმანეთისგან სრულიად განსხვავებული მდგომარეობის ერთ სახელწოდებად — ერთგვარ „ყოვლისმომცველ დიაგნოზად”. ეს კი, მეცნიერის აზრით, სერიოზულ კითხვებს ბადებს, თუ რამდენად ზუსტი და სასარგებლოა ასეთი ფართო განმარტება კლინიკური პრაქტიკის, კვლევებისა და პაციენტების ინტერესების თვალსაზრისით. ჯანდაცვის სფეროს ამ და სხვა სიახლეებს შენი ექიმი რეგულარულად აშუქებს.

მნიშვნელოვანია, რომ ეს შეფასება მოდის არა გარეშე კრიტიკოსისგან, არამედ ადამიანისგან, ვინც ათწლეულების განმავლობაში თავად მონაწილეობდა ამ სფეროს ჩამოყალიბებაში. სწორედ ამიტომ მეცნიერული საზოგადოება დიდი ყურადღებით ეკიდება მის სიტყვებს.

სპექტრის გაფართოება — სამეცნიერო დებატების ცენტრში

აუტიზმის, როგორც დიაგნოზის, ისტორია ათწლეულების განმავლობაში განუხრელ ცვლილებებს განიცდის. დიაგნოსტიკური კრიტერიუმები ეტაპობრივად ფართოვდებოდა, რის შედეგადაც სპექტრში სულ უფრო მეტი, ერთმანეთისგან ძალიან განსხვავებული მდგომარეობა მოექცა. ბევრი სპეციალისტი ამ ტენდენციას დადებითად მიიჩნევდა, რადგან ეს ნიშნავდა, რომ ადამიანები, რომლებიც ადრე დაუნიშნავი რჩებოდნენ, საბოლოოდ სათანადო მხარდაჭერას იღებდნენ.

თუმცა, Medscriptum.org-ის ცნობით, ფრიტი სწორედ ამ პროცესის სხვა მხარეს გამოკვეთს: სპექტრის ზედმეტი გაფართოება შეიძლება ნიშნავდეს, რომ დიაგნოზი კარგავს სიზუსტეს და ხდება ნაკლებად ინფორმატიული — როგორც ექიმებისთვის, ისე პაციენტებისთვის. ადამიანის ფსიქიკური ჯანმრთელობის, ნეიროგანვითარებისა და ქცევითი მახასიათებლების შესახებ სხვა სტატიებს შეგიძლიათ გაეცნოთ შენი ამბების ჯანდაცვის სექციაში.

🤝 შენი ქსელი

ეს კამათი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია კლინიკური დიაგნოსტიკის, დაფინანსების და სახელმწიფო მხარდაჭერის პროგრამების კუთხით — რადგან ამ სფეროებში ყველაფერი სწორედ ისეთ ცნებებზეა დაფუძნებული, როგორიცაა „ვინ მიეკუთვნება სპექტრს” და „ვინ — არა”.

რას ამბობს ფრიტი სამეცნიერო სტატიაში

ფრიტის პოზიცია ნათლად ასახულია ჟურნალ Psychological Medicine-ში გამოქვეყნებულ ესეში. მეცნიერი არ უარყოფს აუტიზმის, როგორც რეალური მდგომარეობის, არსებობას — პირიქით, თავად მრავალი წელია ამ თემაზე მუშაობს. თუმცა, მისი შეფასებით, სამეცნიერო და კლინიკური საზოგადოება ვალდებულია გულახდილად დასვას კითხვა: სხვადასხვა მდგომარეობის ერთ სპექტრში გაერთიანება ნამდვილად სასარგებლოა, თუ ზიანს აყენებს ზუსტობას?

ასეთი დებატები სამეცნიერო სფეროში ჩვეულებრივია, მაგრამ განსაკუთრებული წონა ეძლევა ფრიტის მსგავსი — ამ სფეროს ფუძემდებელ — ფიგურების პოზიციებს. სხვა სამეცნიერო სიახლეების თვალყურს ადევნებთ შენი სილამაზის ჯანსაღი ცხოვრების რუბრიკაშიც, სადაც ნეიროგანვითარებასა და ფსიქიკურ კეთილდღეობასთან დაკავშირებული მასალები ქვეყნდება.

ჯანდაცვის სფეროს სხვა სიახლეებთან ერთად, ამ ტიპის კვლევებს მჭიდროდ ადევნებს თვალს შენი ექიმი — პლატფორმა, სადაც სამედიცინო სიახლეები ქართულ აუდიტორიაზე მორგებულ კონტექსტში ჩნდება.

„აუტიზმის სპექტრი იმდენად გაფართოვდა, რომ ეს დიაგნოზი შესაძლოა ახლა ნებისმიერ ადამიანს დაესვას” — და ეს, ფრიტის განცხადებით, სერიოზულ კითხვებს ბადებს დიაგნოზის სიზუსტისა და პრაქტიკული გამოყენებადობის შესახებ.

— უტა ფრიტი, UCL-ის ემერიტუს-პროფესორი, Psychological Medicine

უტა ფრიტის ესე შეიძლება ერთი სამეცნიერო სტატიად მოჩანდეს, მაგრამ ის ბევრად უფრო ფართო სადისკუსიო სივრცეს ხსნის: როდესაც დიაგნოზი ყველასთვის ვარგისია, შეიძლება ის ვეღარ იყოს ვინმეს­თვის საკმარისად ზუსტი? ეს კითხვა ეხება არა მხოლოდ აუტიზმს, არამედ ზოგადად — სამედიცინო კლასიფიკაციების სანდოობასა და ეთიკას, და სწორედ ამ კითხვებზე პასუხი განსაზღვრავს, რამდენად ეფექტური იქნება ჯანდაცვის სისტემა ყველა პაციენტისთვის.

წყარო: ორიგინალი პუბლიკაცია · განახლდა 14 აგვისტო 2026

დაკავშირებული: შენი ამბები · შენი ექიმი · შენი სილამაზე · შენი სუფრა