📷 ფოტო: medscriptum.org (ორიგინალი წყარო)
კეიპტაუნის უნივერსიტეტის პროფესორ მარკ სოლმსის განცხადებით, თანამედროვე ნეირომეცნიერებამ ფროიდის თეორიების უდიდესი ნაწილის სისწორე ემპირიულად დაადასტურა. არაცნობიერი გონება, რომელიც ვიქტორიანულ ეპოქაში ოქსიმორონად მიიჩნეოდა, დღეს მეცნიერებაში საყოველთაოდ აღიარებული ფაქტია.
სექტემბერი 2026
თანამედროვე ნეირომეცნიერებამ ფსიქოანალიზის ფუნდამენტური თეორიები ემპირიულად დაადასტურა — ამის შესახებ კეიპტაუნის უნივერსიტეტის ნეიროფსიქოლოგიის პროფესორი მარკ სოლმსი აცხადებს. მისი განცხადებით, ბოლო საუკუნის განმავლობაში მეცნიერებმა ფროიდისგან სრულიად დამოუკიდებლად ფსიქოანალიზის არაერთი ცენტრალური იდეა ხელახლა აღმოაჩინეს. ეს მიგნება ფსიქოლოგიისა და ნეირომეცნიერების ურთიერთმიმართებაზე წლებია გამართული დებატების ახალ ეტაპს წარმოადგენს.
მთავარი
- კეიპტაუნის უნივერსიტეტის პროფ. მარკ სოლმსის თქმით, ნეირომეცნიერებამ ფროიდის თეორიების უდიდესი ნაწილი ემპირიულად დაადასტურა.
- ვიქტორიანულ ეპოქაში „არაცნობიერი გონება” ოქსიმორონად მიიჩნეოდა; დღეს იგი ნეირომეცნიერებაში საყოველთაოდ აღიარებული ფაქტია.
- მეცნიერებმა ფსიქოანალიზის ფუნდამენტური იდეები ფროიდისგან სრულიად დამოუკიდებლად ხელახლა აღმოაჩინეს.
„არაცნობიერი გონება” — ოქსიმორონიდან მეცნიერულ ფაქტამდე
Medscriptum-ის ინფორმაციით, პროფესორ სოლმსის განცხადებაში განსაკუთრებით გამოყოფილია ერთი გარდამტეხი ცვლილება: „არაცნობიერი გონების” სტატუსი მეცნიერულ დისკურსში. ვიქტორიანულ ეპოქაში, როდესაც ფროიდმა თავისი თეორიები ჩამოაყალიბა, ეს ცნება ლოგიკურ წინააღმდეგობად, ანუ ოქსიმორონად, აღიქმებოდა — „გონება”, ითვლებოდა მაშინ, განმარტებით ყოველთვის ცნობიერია.
დღეს სურათი სრულიად შეიცვალა. ნეირომეცნიერებაში საყოველთაოდ მიღებული და ემპირიულად გამყარებული ფაქტია, რომ ჩვენი კოგნიტური აქტივობის დიდი ნაწილი ცნობიერების მიღმა მიმდინარეობს. სწორედ ეს იყო ფროიდის ერთ-ერთი ცენტრალური მტკიცება, რომელიც ათწლეულების განმავლობაში გაკრიტიკებდა სამეცნიერო საზოგადოება.
ამ საკითხით დაინტერესებული მკითხველისთვის სასარგებლო იქნება შენი ექიმი-ს მასალებიც, სადაც ფსიქიკური ჯანმრთელობის თანამედროვე კვლევები და პრაქტიკული რეკომენდაციები რეგულარულად ქვეყნდება.
ნეირომეცნიერები ფროიდის კვალდაკვალ — დამოუკიდებლად მიღწეული დასკვნები
სოლმსის განცხადების ერთ-ერთი ყველაზე საყურადღებო ასპექტი სწორედ ის არის, რომ ამ დამთხვევებს შემთხვევითი ხასიათი არ აქვს. მისი თქმით, ნეირომეცნიერებმა ფსიქოანალიზის ფუნდამენტური იდეები ფროიდის ნაშრომების გავლენის გარეშე, დამოუკიდებელი ემპირიული კვლევების გზით მიაღწიეს. ეს კი იმაზე მიუთითებს, რომ ფროიდის ინტუიცია და დაკვირვება მეთოდოლოგიური შეზღუდვების მიუხედავად, არსებით სიმართლეს ეხებოდა.
ფსიქოლოგიისა და ნეირომეცნიერების ურთიერთდაახლოება ფართო კულტურულ და სამეცნიერო კონტექსტშიც განიხილება. შენი ამბები მსგავს საერთაშორისო სამეცნიერო სიახლეებს რეგულარულად აშუქებს ქართულ მკითხველამდე მისაწვდომ ფორმატში. ადამიანის ფსიქიკის გაგებისაკენ სწრაფვა კი, ფაქტობრივად, ყველა კულტურისა და ეპოქის უნივერსალური საზრუნავია.
ამ კვლევებმა ასევე ახალი შუქი მოჰფინა ემოციების, მოტივაციისა და ადამიანური ქცევის ნეირობიოლოგიურ საფუძვლებს. ფსიქოანალიზისა და ნეირომეცნიერების გადაკვეთის ზონა — ეგრეთ წოდებული „ნეიროფსიქოანალიზი” — დამოუკიდებელ სამეცნიერო მიმართულებად ჩამოყალიბდა.
ფსიქოანალიზის მემკვიდრეობა — კრიტიკიდან გადაფასებამდე
მე-20 საუკუნის მეორე ნახევრიდან ფსიქოანალიზი მეცნიერული კრიტიკის სამიზნე გახდა. მთავარი საყვედური ის იყო, რომ ფროიდის თეორიები გადამოწმებადი არ იყო ემპირიული მეთოდებით — რაც მეცნიერული მოდელის პოპერისეული კრიტერიუმის მიხედვით ფუნდამენტური ხარვეზია. ბიჰევიორიზმმა და შემდეგ კოგნიტურმა ფსიქოლოგიამ ფსიქოანალიზი პრაქტიკულად გვერდზე გადადო.
სოლმსის პოზიცია ამ ისტორიულ დებატს ახლებურად წარმოაჩენს. მისი არგუმენტი ის კი არ არის, რომ ფროიდი ყველაფერში მართალი იყო, არამედ — რომ ნეირომეცნიერების ინსტრუმენტების გამოყენებით ფსიქოანალიზის ბირთვული კონცეფციები ახლა ვერიფიკაციას ექვემდებარება. ეს კი ფროიდის ინტელექტუალური მემკვიდრეობის სერიოზულ გადაფასებას ნიშნავს.
ფსიქიკური ჯანმრთელობის კუთხით ამ სიახლეების პრაქტიკული მნიშვნელობა უდაოდ დიდია. შენი სილამაზე პლატფორმაზე ფსიქოლოგიური კეთილდღეობისა და თვითმოვლის შესახებ სხვადასხვა სტატია იძებნება, რომელიც ამ კვლევების ფართო კონტექსტს ავსებს.
ნეირომეცნიერებმა, ფროიდისგან სრულიად დამოუკიდებლად, ფსიქოანალიზის ფუნდამენტური იდეები ხელახლა აღმოაჩინეს და ემპირიულად დაასაბუთეს — „არაცნობიერი გონება” კი დღეს ნეირომეცნიერებაში საყოველთაოდ აღიარებული ფაქტია.
— პროფ. მარკ სოლმსი, კეიპტაუნის უნივერსიტეტი (Medscriptum-ის ინფორმაციით)
რას ნიშნავს ეს
ხშირად დასმული კითხვები
ვინ არის მარკ სოლმსი და რატომ მნიშვნელოვანია მისი პოზიცია?
მარკ სოლმსი კეიპტაუნის უნივერსიტეტის ნეიროფსიქოლოგიის პროფესორია. Medscriptum-ის ინფორმაციით, იგი ნეიროფსიქოანალიზის სფეროში ერთ-ერთი წამყვანი მკვლევარია და ნეირომეცნიერებასა და ფსიქოანალიზს შორის ხიდის გადება მის ძირითად სამეცნიერო საქმიანობას წარმოადგენს.
რას ნიშნავს „არაცნობიერი გონება” ნეირომეცნიერების კონტექსტში?
Medscriptum-ის ინფორმაციით, ნეირომეცნიერებაში დღეს საყოველთაოდ მიღებულია, რომ ადამიანის კოგნიტური აქტივობის მნიშვნელოვანი ნაწილი ცნობიერი კონტროლის მიღმა, ე.წ. არაცნობიერ დონეზე მიმდინარეობს. ეს ემპირიულ კვლევებში ტვინის ვიზუალიზაციის ჩათვლით დასტურდება.
ნიშნავს თუ არა ეს, რომ ფროიდის ყველა თეორია სწორია?
არა. პროფ. სოლმსის პოზიცია, Medscriptum-ის გადმოცემით, ის არის, რომ ფროიდის თეორიების უდიდეს ნაწილს ნეირომეცნიერებამ დაუდასტურა საფუძველი — ეს კი ფროიდის მემკვიდრეობის ნაწილობრივ გადაფასებას ნიშნავს, არა სრულ რეაბილიტაციას.
ფსიქოანალიზი და ნეირომეცნიერება ათწლეულების განმავლობაში პარალელურ ველებში ვითარდებოდა — ერთი ინტერპრეტაციასა და კლინიკურ პრაქტიკაზე ორიენტირებული, მეორე — ტვინის ბიოლოგიურ სტრუქტურებსა და გაზომვად მონაცემებზე. პროფ. სოლმსის მიერ წარმოდგენილი სინთეზი ამ ორ ტრადიციას ერთმანეთთან ახლოს მოაქვს და სამეცნიერო საზოგადოებას ამ ორი დისციპლინის გადაკვეთაზე ახლებური კითხვების დასმის შესაძლებლობას აძლევს — კითხვებისა, რომელთა პასუხები ადამიანის გონებისა და ქცევის გაგებაში ახალ გვერდს გადაშლის.
წყარო: ორიგინალი პუბლიკაცია · განახლდა 14 აგვისტო 2026
დაკავშირებული: შენი ამბები · შენი ექიმი · შენი სილამაზე · შენი სუფრა
